اهداف آموزشی اصلی رشته چشم پزشکی

 

مقدمه

هدف از آموزش رشته تخصصي چشم­ پزشكي، تربيت پزشكان متخصصي است كه به دنبال گذراندن دوره دستياري، براساس ضوابط مصوب، و با توجه به حيطه و محدوده عملكرد تعريف شده در اهداف آموزشي و ضوابط دستياري اين رشته بتواند خدمات تخصصي مناسب به جامعه هدف خود ارايه نمايد. در پايان دوره دستياري، متخصص اين رشته بايد توانايي­هاي لازم را در حيطه­هاي دانشي، نگرشي و عملكردي كسب كرده باشد و بتواند از اين توانايي­ها براي پيش­گيري، تشخيص، درمان و پژوهش در زمينه بيماري­هاي چشم، به­طور مستقل و هم­چنين به­عنوان جزيي از يك تيم پزشكي، و در جهت حفظ و ارتقاي سلامت جامعه، استفاده بهينه نمايد.

متن حاضر، اهداف آموزشي دستيار رشتة چشم­پزشكي است كه مشتمل بر دو بخش "اهداف كلي" و "اهداف بينابيني براساس سال" مي­باشد.

 

اهداف كلي

دستيار چشم­پزشكي پس از پايان دورة آموزشي دستياري بايد داراي توانايي­هاي زير باشد:

1ـ از دانشي كافي در خصوص اصول كلي مسايل جراحي و طبي چشم­پزشكي برخوردار باشد؛

2ـ برخي جنبه­هاي ساير علوم پايه و باليني مرتبط با رشتة تخصصي چشم­پزشكي را بداند ( از جمله ايمونولوژي، ميكروب­شناسي، پاتولوژي، ژنتيك، گوش و حلق و بيني، جراحي پلاستيك، پوست، و ...)

3ـ بتواند قضاوت باليني صحيحي را اعمال كند؛

4ـ توانايي فراگيري اطلاعات جديد در مورد چشم­پزشكي را داشته باشد؛

5ـ بتواند با بيمار ارتباط صحيحي برقرار كند؛

6ـ به اصول اخلاقي پاي­بند باشد و اصول اخلاق پزشكي را در حرفة خود به­كار بندد؛

7ـ داراي مهارت­هاي علمي، آموزشي و پژوهشي بوده، قادر به ارتقاي آن­ها باشد و آن­ها را در حرفة خود به­كار بندد.

 

اهداف بينابيني براساس سال

طي سال اول دورة دستياري، توجه بيشتر به چشم­پزشكي طبي معطوف است. در پايان سال اول، دستيار بايد روش­هاي مختلف معاينه چشم، رفركشن و تجويز عينك را بداند. علاوه بر اين بايد:

1ـ اصول جنين­شناسي، آناتومي و فيزيولوژي چشم و ضمايم آن را بداند.

2ـ بتواند وجود حالات مرضي در چشم را تشخيص دهد و آن­ها را توصيف نمايد.

3ـ قادر به تشخيص شدت صدمات وارده به چشم و انجام اقدامات درماني اوليه آن­ها باشد.

4ـ با اصول رفركشن و تجويز عينك آشنا باشد.

5ـ با اصول فارماكولوژي چشم آشنا باشد.

6ـ با روش­هاي خاص آزمايش سيستم بينايي در بچه­ها و شيرخواران و حالات خاصي نظير آمبليوپي آشنا باشد.

7ـ با اصول پاتولوژي چشم آشنا باشد.

8ـ فيزيوپاتولوژي بيماري­هاي سيستميك مرتبط با چشم (از جمله ديابت، پرفشاري خون، اختلالات غدة تيروئيد، بيماري­هاي كلاژن واسكولر و . . . ) را بداند.

 

«اپتيك و رفركشن«

سال اول

I ـ دانش علوم پايه

دستيار بايد در پايان سال اول موارد زير را بداند:

الف­ـ اصول اپتيك باليني

1ـ اپتيك فيزيكي

ـ طبيعت نور (تئوري موجي و ذره­اي)

ـ تداخل، هماوايي (كوهرنس)، قطبي شدن، تفرق

ـ پراكندگي (scatter)، انتقال نور، جذب نور

2ـ اپتيك هندسي

ـ ورژانس، ديوپتر، قانون اسنل، انكسار نور

ـ ورژانس اصلاح شده، ضريب انكسار

ارتباط شيء و تصوير، تصوير حقيقي و مجازي

ـ سيستم لنزهاي مركب، محاسبة موقعيت تصوير

ـ آناليز تصويري، نقاط اصلي يك لنز

ـ قدرت يك سطح كروي

ـ عدسي­هاي كروي و استوانه­اي

ـ آستيگماتيسم، كونوييد اشتورم

ـ عدسي­هاي نازك و ضخيم، قدرت معادل و قدرت رأسي (equivalent power & vertex power)

ـ طرق مختلف نوشتن اسفر و سيلندرها و تبديل آن­ها به هم.

ـ بزرگنمايي جانبي، محوري و زاويه­اي (محاسبة بزرگنمايي سيستم­هاي مختلف از تركيب عدسي­ها، اثر بزرگنمايي روي تطابق)

ـ خطاهاي عدسي­ها (aberrations) (كروي، رنگي، كما، آستيگماتيسم ناشي از تابش مايل، آستيگماتيسم شعاعي، انحناي ميدان و منحني داغ يا (caustic curve

ـ انعكاس (منظم و نامنظم، در سطوح صاف و انحنادار، زاوية حد، تصاوير پوركينژ سانسون در كراتومتر و در رفلكس­هاي هيرشبرگ و كريمسكي، پلاسيدوديسك)

ـ منشور و اثرات آن بر شعاع­هاي نوري، پريزم ديوپتر (منشورهاي دوتا كننده doubling prism، قانون پرنتيس)

 

ب­ـ چشم به­عنوان يك دستگاه اپتيك

1ـ اجزاي انكساري چشم

2ـ تطابق

ـ فيزيولوژي

ـ اختلالات تطابق

ـ اثر داروها بر تطابق

ـ سيكلوپلژي، سرعت نسبي شروع اثر، مدت اثر، قدرت داروهاي مختلف و عوارض آن­ها

ـ اثر سن بر تطابق، پيرچشمي

3ـ اپتيك عيوب انكساري 

ـ اصول تصحيح عيوب انكساري

ـ نتايج اصلاحات عيوب انكساري

ـ عيوب اسفريك

ـ عيوب آستيگماتيك (انواع آستيگماتيسم شامل ساده، مركب و مخلوط، بزرگنمايي مريديونال Meridional)

ـ آنيزومتروپي

پ­ـ عينك­سازي

ـ آشنايي با آنچه عينك­سازها و اپتومتريست­ها انجام مي­دهند و نحوة كار آن­ها

ت­ـ شناخت اصول بنيادين دستگاه­هاي چشم­پزشكي

1ـ لنزمتر

2ـ پلاسيدوديسك

3ـ افتالموسكوپ مستقيم

4ـ افتالموسكوپ غيرمستقيم

5ـ كراس سيلندر

6ـ منشورهاي چشم­پزشكي

7ـ رتينوسكوپ

8ـ اسليت لامپ

9ـ كراتومتر

10ـ تونومتر اپلاناسيون

11ـ گونيولنزها، لنزهاي مشاهدة ته چشم

12ـ stenopeic slit & pinhole

دستيار بايد در پايان سال اول با اصول بنيادين و مشكلات ابزارهاي چشم­پزشكي زير آشنا باشد.

1ـ لنزهاي هلالي  (meniscus)

2ـ عينك­هاي دوكانونه )انواع شاملtop, executive flat top  (progressive, round، جابجايي شيء و پرش تصوير، فورياي ناشي از عينك

 

II ـ مهارت­هاي تشخيصي

دستيار در پايان سال اول بايد مهارت­هاي تشخيصي لازم در زمينه­هاي زير را به­دست آورده باشد:

الف­ـ رتينوسكوپي، خنثي كردن با اسفرها و سيلندرها

ب­ـ روش­هاي رفركشن سوبژكتيو براي دور و نزديك

1ـ كراس سيلندر

2ـ آستيگماتيك دايال

3ـ تست سبز و قرمز

4ـ بالانس كردن رفركشن

 

 

پ­ـ ارزيابي عينك

ـ اندازه­گيري اسفر و سيلندر، نوع و مقدار شمارة افزوده شده براي ديد نزديك، تعيين PD عينك و مقايسة آن با PD بيمار و بررسي محل مركز اپتيكي عدسي

ت­ـ بررسي ديد رنگ

ـ روش­هاي غربال­گري در ديد رنگ

ث­ـ ارزيابي فوريا و ورژانس

ج­ـ استفاده از ابزارهاي معاينة چشمي

1ـ تونومتر اپلاناسيون

2ـ تونومتر شيوتس

3ـ لنزمتر

4ـ منشورهاي ارتوپتيك

5ـ رتينوسكوپ

6ـ افتالموسكوپ مستقيم و غير مستقيم

7ـ جعبة عينك و فريم

8ـ اسليت لامپ

9ـ گونيولنزها

10ـ لنزهاي فوندوس

11ـ پلاسيدوديسك، كراتوسكوپ

12ـ ابزار اندازه­گيرندة ورتكس (vertometer يا (distometer

 

III ـ مهارت­هاي مراقبتي و درماني

دستيار سال اول بايد:

الف­ـ بتواند عينك را بر حسب نياز و شغل تجويز كند.

ب­ـ بتواند آستيگماتيسم را با تجويز عينك اصلاح كند.

پ­ـ ميوپي در شب را بداند و بتواند آنرا با تجويز عينك اصلاح كند.

 

سال دوم و سوم

علاوه بر ارتقاي كيفيت آموخته­هاي دستيار در سال قبل، موارد زير بايد به دانش و مهارت­هاي دستيار اضافه شده باشد:

I ـ دانش علوم پايه

دستيار بايد موارد زير را بداند:

الف­ـ اصول باليني مربوط به اپتيك

1ـ فتومتري و بررسي روشنايي (illumination)

2ـ اپتيك ليزر

3ـ اپتيك فيزيكي

ب­ـ لنزهاي تماسي، فيزيولوژي قرنيه

پ­ـ چشم انسان به­عنوان يك دستگاه اپتيكي

1ـ تكامل اپتيكي چشم در كودكي

2ـ aniseikonia

3ـ محدوده­هاي تحمل، علت­ها و تصحيح آن­ها

ت­ـ اساس اپتيكي وسايل چشم­پزشكي (ophthalmic instruments)

1ـ مادوكس­راد

2ـ پاكي­متر

3ـ تلسكوپ­ها، از جمله لوپ­هاي جراحي

ث­ـ اساس اپتيكي ابزارهاي چشم­پزشكي (Ophthalmic devices)

1ـ وسايل كمك به كم­بينايي

ـ بزرگنماهاي دستي و روميزي (hand & stand magnifier)

ـ تلسكوپ­ها

ـ عدسي­هاي مثبت قوي

2ـ منشورهاي فرنل

3ـ لنزهاي كنتاكت

4ـ لنزهاي داخل چشمي

ج­ـ شرايط نور محيطي در انجام كارهاي مختلف و شناخت اثرات زيان­آور نور

 

II ـ مهارت­هاي تشخيصي

دستيار بايد مهارت­هاي تشخيصي در زمينه­هاي زير را به­دست آورده باشد:

الف­ـ كم­بينايي و شناسايي بيماران كانديد درمان

1ـ علت­ها، شيوع

2ـ تعريف­هاي منطقه­اي از معلوليت بينايي و كوري قانوني

ب­ـ ارزيابي بيماران كم­بينا

1ـ روش­هاي اندازه­گيري حدت بينايي

2ـ چارت­هاي حدت بينايي

3ـ طرق نوشتن عينك كم­بينايي (notation)

ـ آشنايي با (minimum angle of resolution) MAR و Log MAR

پ­ـ ارزيابي ديد رنگ

ت­ـ مهارت استفاده از ابزارهاي چشم­پزشكي

1ـ ميكروسكوپ جراحي

2ـ لوپ­ها

3ـ چارت­هاي مختلف اندازه­گيري حدت بينايي

4ـ پاكي­متر

5ـ دوربين فوندوس

6ـ اسپكولار ميكروسكوپ

7ـ وسايل اندازه­گيري لنز تماسي

8ـ اولترا سونوگرافي

9ـ اتورفراكتومتر و اتوكراتومتر

 

III ـ مهارت­هاي مراقبتي و درماني

دستيار بايد مهارت در زمينه­هاي مراقبتي و درماني زير را كسب كرده باشد:

الف ­ـ نحوة برخورد با آنيزومتروپي

ب­ـ نحوة برخورد با ديپلوپي تك­چشمي و ناشي از اختلالات اپتيك

پ­ـ نحوة برخورد با فورياها و مشكلات ورژانس

ت­ـ موارد كاربرد و چگونگي تجويز منشورهاي چشمي

ث­ـ مشكلات انكساري كودكان و برخورد با آن­ها

ج­ـ توانايي فيت كردن كنتاكت­لنز (ترجيحاً سال سوم به بالا)

1ـ لنزهاي نرم كروي

2ـ لنزهاي سخت كروي

چ­ـ لنزهاي دوكانونه، پارامترهاي مربوط به ساخت لنز

 

IV ـ موارد ديگر

دستيار بايد در زمينه­هاي زير آگاهي داشته باشد:

الف­ـ آگاهي از روش­هاي كمك به نابينايان

1ـ كمك­هاي غيراپتيكي

2ـ روش­هاي جهت­يابي و حركت

ب­ـ شناخت نمره دادن به ناتواني بيناني (AMA scale)

پ­ـ آگاهي از حداقل توانايي­هاي بينايي لازم براي مشاغل مختلف

«يووييت و تومورهاي داخل چشمي»

 

سال اول

Iـ دانش نظري

دستيار در پايان سال اول بايد با ايمونولوژي باليني و ارتباط بيماري­هاي سيستميك (بيماري­هاي كلاژن و بيماري­هاي عفوني) با التهاب­هاي داخل چشمي آشنا باشد.

دستيار در پايان سال اول بايستي موارد زير را در مورد يووييت و تومورهاي داخل چشمي بداند:

ـ اصول يووييت و انكولوژي

ـ ايمونولوژي پايه و دانش پرتوشناسي

ـ فيزيولوژي يووآ

ـ ترمينولوژي مورد استفاده در يووييت و تومورهاي داخل چشمي

ـ طبقه­بندي يووييت و تومورهاي داخل چشمي

ـ اهداف درمان

ـ بررسي­هاي پاراكلينيك

ـ اصول درمان غير اختصاصي يووييت­ها (از جمله كراتويووييت­ها، يووييت حاد، چسبندگي خلفي آيريس، افزايش فشار داخل چشم همراه با يووييت)

IIـ مهارت­هاي تشخيصي

در پايان سال اول، دستيار بايد مهارت در زمينه­هاي زير را كسب كرده باشد:

ـ گرفتن تاريخچه با توجه به بيماري­هاي زمينه­اي

ـ اندازه­گيري حدت بينايي اصلاح شدة دور و نزديك و تطبيق آن با ضايعات موجود

ـ انجام معاينة قرنيه، مردمك، عنبيه، لنز، ويتره و رتين

ـ درجه­بندي رسوبات پشت قرنيه (keratic precipitates) و ميزان سلول و فلير در اتاق قدامي و ويتره

ـ درجه­بندي كدورت مديا

IIIـ مهارت­هاي درماني

دستيار بايد اصول استفاده از داروهاي ضدالتهابي و سيكلوپلژيك در درمان يووييت­ها را بداند.

 

سال دوم

علاوه بر ارتقاي كيفيت آموخته­ها و مهارت­ها در سال قبل، دستيار بايد:

ـ قادر به مشخص نمودن دقيق انواع ضايعات يووآ، محل، نوع و شدت فعاليت آن­ها باشد.

ـ قادر به ترسيم ته چشم بيمار در هنگام افتالموسكوپي باشد.

ـ قادر باشد كه ضايعات التهابي و تومورهاي فوندوس را از نظر كلينيكي اندازه­گيري كند.

ـ خصوصيات اولتراسونوگرافيك جداشدگي اگزوداتيو شبكيه، ملانومايِ كوروييد، تومورهاي متاستاتيك و تومورهاي عروقي را بداند.

ـ توانايي تشخيص حالات متفاوت كلينيكي يووييت­ها را داشته و قادر به تنظيم برنامة درماني آن­ها باشد.

 

سال سوم

دستيار در سال سوم علاوه بر تكميل معلومات و مهارت­هاي آموخته در سال­هاي قبل، بايد:

ـ انديكاسيون گرفتن نمونه از اتاق قدامي (AC tap)، و بيوپسي ويتره و رتين را در بيماران مبتلا به يووييت مزمن، كه به درمان­هاي معمول جواب نمي­دهند، بداند و قادر به تهيه كردن نمونه از اتاق قدامي (AC tap)، بيوپسي ويتره، تزريق دارو از طريق پارس پلانا و تخليه چشم مبتلا به تومور باشد.

ـ توانايي توصيف انواع مختلف تومورهاي داخل چشمي (ملانوما، رتينوبلاستوما، متاستازها و غيره) و روش­هاي تشخيصي آن­ها را داشته باشد.

ـ روش­هاي مختلف درمان يووييت­ها، انديكاسيون­ها و كاربردهاي آن­ها را بداند و بتواند درمان طبي آن­ها را انجام دهد.

ـ ويژگي­هاي جراحي چشم بيماران مبتلا به يووييت را بداند.

ـ اصول پرتودرماني تومورهاي داخل چشمي، كاربرد external beam و پلاك را بداند.

 

سال چهارم

علاوه بر تكميل موارد ذكر شده در سال­هاي گذشته، بايد اصول موارد ذيل را به­خوبي بداند و قادر به انجام آن­ها باشد:

ـ قادر به تفسير صحيح نتايج تست­هاي خوني، امتحان­هاي راديوگرافي، آنژيوگرافي و اولتراسونوگرافي باشد.

ـ بتواند اقدامات تشخيصي، درماني طبي و پي­گيري انواع پيچيدة يووييت را انجام دهد.

ـ اصول درمان جراحي يووييت­هاي پيچيده، مزمن و كنترل شده را بداند.

 

«بيماري­ها و جراحي­هاي ويتره و رتين»

 

سال اول

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان سال اول موارد زير را بداند:

1ـ آناتومي و فيزيولوژي ويتره، رتين و كوروييد.

2ـ بيماري­هاي عروقي شبكيه:

الف ـ شناخت مراحل مختلف رتينوپاتي ديابتي

ب ـ آگاهي از علايم باليني انسدادهاي عروقي شبكيه

3ـ جداشدگي شبكيه؛ نحوة گرفتن تاريخچه و كسب اطلاع از خصوصيات باليني

4ـ AMD؛ نحوة گرفتن تاريخچه و دانستن ويژگي­هاي باليني، آشنايي باAmsler grid

5ـ آشنايي با اصول تشخيصي و درماني تروماهاي ويتره و رتين

6ـ آشنايي با اصول retinal drawing

IIـ مهارت­ها

دستيار بايد در پايان سال اول مهارت­هاي زير را كسب كرده باشد:

1ـ افتالموسكوپي مستقيم

2ـ افتالموسكوپي غيرمستقيم

3ـ معاينة فوندوس با استفاده از اسليت لامپ با روش contact وnon contact

 

سال دوم و سوم

دستيار علاوه بر بهينه­سازي و تكميل آموخته­ها در سال قبل بايد در پايان اين دو سال موارد زير را كسب كرده باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار بايد موارد زير را بداند:

1ـ بيماري­هاي عروقي شبكيه؛ كاربرد باليني نتايج مطالعاتmulticenter  

2ـ ساير بيماري­هاي شبكيه؛ تشخيص و درمان­هاي طبي و جراحي،

3ـ جداشدگي شبكيه؛ تشخيص افتراقي انواع مختلف، كاربرد روش­هاي درماني،

4ـ ويتركتومي؛ اصول و انديكاسيون­ها،

5ـ ليزر؛ اصول و كاربردها،

6ـ فلوئورسئين آنژيوگرافي و ICG؛ اصول و يافته­ها در بيماري­هاي مختلف،

7- OCT  با اصول و یافته ها در بیماریهای مختلف

8ـ اكوگرافي؛ اصول و يافته­ها در بيماري­هاي مختلف،

9ـ اصول و انديكاسيون­هاي جراحي ويتره و رتين در ضربه­هاي چشمي،

10ـ اصول و انديكاسيون­هاي جراحي ويتره و رتين در اندوفتالميت،

11ـ AMD : ويژگي­هاي فلوئورسئين آنژيوگرافي، انديكاسيون­هاي درمان، روش­هاي درماني، پيش­آگهي چشم گرفتار و كاربرد باليني نتايج مطالعات multicenter را بداند و در مورد احتمال گرفتاري چشم مقابل، آگاهي لازم را داشته باشد.

12 ـ تست­هاي الكتروفيزيولوژيك؛ آگاهي از اصول و يافته­ها در بيماري­هاي مختلف،

IIـ مهارت

دستيار بايد مهارت­هاي زير را كسب كرده باشد:

1ـ افتالموسكوپي غيرمستقيم با استفاده از scleral depression و تشخيص ضايعات محيطي شبكيه

2ـ انجام retinal drawing

3ـ اولتراسونوگرافي A وB؛ انجام و تفسير

4ـ فوتوگرافي ته چشم

5ـ فلوئورسئين آنژيوگرافي؛ انجام و تفسير

6- ICG Angiography : تفسیر یافته ها

7- OCT : تفسیر نتایج

8ـ اسكلرال باكلينگ، كرايوتراپي و PRC

9ـ AC & vitreous tap  و تزریق داخل ویتره داروها

10ـ درمان طبي بيماري­هاي شبكيه مانند درمان رتينيت

11ـ تفسير تست­هاي الكتروفيزيولوژيك

12ـ انجام scatter photocoagulation

13ـ ترميم پارگي­هاي قدامي اسكلرا

 

سال چهارم

Iـ دانش نظري

دستيار بايد مباحث قيد شده در سال­هاي قبل را تكميل كرده باشد.

IIـ مهارت­ها

دستيار علاوه بر تكميل و بهبود مهارت­هاي خويش در سال­هاي قبل، بايد مهارت در زمينه­هاي زير را كسب كرده و قادر به انجام اعمال جراحي ذكر شده در زير باشد:

1ـ ليزر درماني و كرايوتراپي پروفيلاكتيك،

2ـ لنزكتومي پارس پلانا،

3ـ ويتركتومي قدامي از طريق پارس پلانا،

4ـ ترميم اولية پارگي­هاي خلفي اسكلرا

 

»نوروافتالمولوژي«

 

سال اول

Iـ دانش نظري

در پايان سال اول دستيار بايد:

1ـ اصول نورولوژي و بيماري­هاي نورولوژيك را بداند.

2ـ نشانه­ها و علايم بيماري­هاي نورولوژيك مرتبط با چشم را بشناسد.

3ـ نوروآناتومي در محدودة چشم­پزشكي (از جمله مسير راه­هاي بينايي) را بداند و با نوروراديولوژي آشنايي داشته باشد.

4ـ آناتومي راه­هاي عصبي مركزي و محيطي را بداند.

IIـ مهارت­ها

در پايان سال اول، دستيار بايد مهارت­هاي زير را آموخته باشد:

1ـ تعيين حدت بينايي اصلاح شده (BCVA) دور ونزديك

2ـ معاينة مردمك (اندازه، شكل، واكن ش به نور و نگاه نزديك، و انجام تست­هاي آنيزوكوريا)

3ـ تعيين RAPD به­طور مستقيم و معكوس

4ـ انجام تست color saturation

5ـ انجام تست brightness comparison

6ـ ارزيابي حركتي چشم (نحوة قرارگيري چشم و حركات (ساكاد، پرسوييت و (forced duction

7ـ معاينة ضمايم چشمي، پلك، اربيت، و انجام اگزوفتالمومتري

8ـ معاينة كلي نورولوژيك شامل سمع كاروتيد

9ـ معاينه حس قرنيه

10ـ افتالموسكوپي مستقيم و فوندوسكوپي با استفاده از لنز90 ديوپتري و تري­ميرور به منظور بررسي ضايعات عصب بينايي و NFL

11ـ انجام تست ميدان بينايي با confrontation و پري­متر گلدمن

12ـ نوروراديولوژي:  MRIو CT scan؛ چگونگي درخواست انجام

 

سال دوم و سوم

دستيار علاوه بر تكميل آموخته­هاي سال قبل، بايد در پايان اين دو سال موارد زير را فراگرفته باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار بايد از تشخيص­هاي افتراقي بيماري­هاي نوروافتالمولوژيك آگاهي داشته باشد.

IIـ مهارت­ها

پس از پايان اين مرحله دستيار بايد:

1ـ قادر باشد كه جزييات تاريخچة بيمار را به طور انتخابي استخراج نمايد. اين تاريخچه بايد شامل شكايات چشمي و غير چشمي، وضعيت طبي، نورولوژيك و سابقة فاميلي وي باشد.

2ـ بتواند مشاوره (نوروافتالمولوژي) در بيماران غير قابل انتقال و در حالت كما را انجام دهد.

3ـ بر پاية اطلاعات جمع­آوري شده، قادر به تعيين محل احتمالي ضايعه، تشخيص افتراقي و برنامه­ريزي براي انجام بررسي­هاي تكميلي باشد.

4ـ قادر به تفسير ميدان بينايي با پري­متر اتوماتيك و گلدمن به منظور درك محل ضايعات عصبي باشد.

5ـ قادر به ارزيابي بيماران مبتلا به فلج عضلات خارج چشمي باشد.

6ـ قادر به انجام تست­هاي تنسيلون، كيسة يخ، استراحت و خستگي باشد.

7ـ قادر به افتراق بيماري­هاي مادرزادي ديسك اپتيك مثل هيپوپلازي باشد.

8ـ تشخيص افتراقي و درمان ضايعات اكتسابي عصب اپتيك مانند نوريت اپتيك، تروماها و نوروپاتي­ها و كاربرد باليني نتايج مطالعات چندمركزي مانند ONTT (Optic Neuritis Treatment Trial) را بداند و بتواند از آن­ها استفاده كند.

9ـ قادر به پي­گيري و ارايه تشخيص افتراقي در مورد بيماران دچار ادم پاپي باشد.

10ـ بتواند حركات غيرطبيعي چشم­ها در امراض نوروافتالمولوژيك مانند نيستاگموس و skew deviation را بررسي كند.

11ـ قادر به تزريق سم بوتولينوم براي بيماري­هاي پلكي باشد.

12ـ قادر به شناخت ضايعات كياسما و در صورت لزوم ارجاع و پيگيري بيمار باشد.

13ـ قادر به شناخت و درمان تظاهرات چشمي بيماران مبتلا به امراض ايسكميك كاروتيد و ارجاع آن­ها باشد.

14ـ بتواند تست­هاي الكتروفيزولوژيك را به­طور مناسب درخواست و نتايج آن را تفسير كند.

15ـ بتواند  CT scanو MRI را به­طور مناسب درخواست و نتايج آن را تفسير كند.

16ـ بتواند بيماران مبتلا به كاهش ديد فونكسيونل را بشناسد و تمارض را تشخيص دهد.

 

سال چهارم

دستيار در سال چهارم بايد بتواند مهارت­هاي كسب شده در زمينة نوروافتالمولوژي را با روش­هايي از جمله انجام مشاوره، شركت در بحث­ها و حضور در كلينيك نوروافتالمولوژي ارتقا دهد.

 

«گلوكوم»

 

سال اول

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان سال اول موارد زير را در زمينة گلوكوم بداند:

ـ آناتومي، فيزيولوژي و بيوشيمي سيستم توليد و خروج مايع زلاليه، آيريس، جسم مژگاني و عصب بينايي.

ـ تقسيم­بندي كلينيكي گلوكوم

ـ اصول پاية فارماكولوژي داروهاي ضدگلوكوم

ـ اپيدميولوژي گلوكوم

-         پاتوفیزیولوژی و تئوریهای اپتیک نوروپاتی گلوکومی

IIـ مهارت­ها

دستيار بايد در پايان سال اول مهارت­هاي زير را كسب كرده باشد:

1ـ تونومتري؛ اپلاناسيون (گلدمن و دستي)، شيوتس و تونوپن

2ـ تعيين ميدان ديد؛ confrontation و Goldmann (آشنايي با دستگاه، انجام تست)

3ـ ارزيابي سر عصب بينايي با افتالموسكوپ مستقيم، كنتاكت لنز و لنزهاي 90 و 78 ديوپتر

4ـ تشخيص انواع گلوكوم به­خصوص گلوكوم حاد

5ـ درمان دارويي گلوكوم حاد

6ـ دادن ايده در زمينة درمان دارويي گلوكوم مزمن

 

سال دوم

دستيار علاوه بر تكميل آموخته­هاي سال قبل، بايد در پايان سال دوم موارد زير را فراگرفته باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان سال دوم اين موارد را بداند:

ـ ژنتيك گلوكوم

ـ فارماكولوژي گلوكوم

ـ پاتولوژي گلوكوم

ـ سير طبيعي انواع مختلف گلوكوم

ـ انديكاسيون­هاي درمان طبي، ليزر و جراحي

ـ عوارض بيماري و عوارض جانبي ايجاد شده به­دنبال درمان گلوكوم

ـ نحوة صحيح پي­گيري بيماران مبتلا به گلوكوم

IIـ مهارت­ها

در پايان سال دوم، دستيار بايد مهارت­هاي زير را كسب كرده باشد:

ـ گونيوسكوپي با اسليت لامپ و لنز koeppe

ـ پري­متري گلدمن و    automated (شامل آشنايي با دستگاه، انجام و تفسير تست)

-         روشهای تصویرنگاری عصب و لایه ی فیبرهای عصبی : GDX , OCT , HRT

ـ تشخيص نوع بيماري گلوكوم

ـ تشخيص بيماري­هاي چشمي همراه

ـ تشخيص اختلالات طبي همراه

ـ توضيح اهميت بيماري به بيمار و اطرافيان او

ـ پي­گيري بيمار مبتلا به گلوكوم

ـ شروع درمان طبي بيماري، تشخيص انديكاسيون، كنترانديكاسيون و عوارض چشمي و سيستميك داروهاي ضدگلوكوم

 

سال سوم

دستيار ضمن تكميل و بهينه­سازي آموخته­هاي خود در سال­هاي قبل بايد در پايان سال سوم مهارت­هاي زير را آموخته باشد:

ليزر درماني:

دستيار بايد در پايان سال سوم مهارت كافي در زمينة ليزر درماني كه شامل موارد زير است را كسب كرده باشد:

ـ ايريدوتومي آرگون و YAG

ـ پريفرال ايريدوپلاستي

ـ سيكلوفوتوكوآگولاسيون

 ـ سيكلوكرايوتراپي

ـ اداره (management) كاتاراكت در بيماران مبتلا به گلوكوم

ـ ترابكولكتومي در بزرگسالان

ـ استفاده از داروهاي آنتي­متابوليت

ـ تشخيص و نحوة ادارة عوارض ليزر درماني و جراحي گلوكوم

-         انجام معاینه زیر بیهوشی در اطفال مشکوک به گلوکوم

-         آشنایی با سایر روشهای پریمتری  FDT – SWAP – HPR

-           Choroidal Tap   و  AC Reformation

 

سال چهارم

دستيار علاوه بر ارتقاي كيفيت و تكميل آموخته­هاي خود در سال­هاي گذشته، در پايان سال چهارم بايد قادر به انجام اعمال جراحي زير باشد:

ـ ترابكولوپلاستي ليزري

ـ جراحي توأم كاتاراكت و گلوكوم

ـ خارج كردن لخته از اتاق قدامي

-         کمک در جراحی Shunt  و گلوکوم اطفال ( ترابکولکتومی و گونیوتومی )

-         آشنایی با ORA

-         اعمال متفرقه لیزری :

-          Laser suture Lysis

-          Release of vitreous strands

-         PAS release with  laser

-         Laser anterior hyaloidotomy for malignant glaucoma

 

«چشم­پزشكي اطفال و استرابيسم»

به­طوركلي دستيار بايد روش­هاي خاص مورد نياز براي معاينة سيستم بينايي كودكان يا شيرخواران را فراگرفته و از مسائل خاص چشم­پزشكي اطفال آگاهي يابد (مانند آمبليوپي و.....). در ضمن لازم است در موارد خاص و زمان لازم، كودك را به دستيار سال بالاتر يا فوق­تخصص معرفي نمايد.

 

سال اول

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان سال اول دانش لازم در زمينه­هاي زير را آموخته باشد:

1ـ علوم پايه

ـ جنين شناسي چشم و اربيت

ـ آناتومي تغييرات كرة چشم و ساختمان اربيت در زمان رشد

ـ آناتومي و فيزيولوژي سيستم حركتي چشم

ـ فيزيولوژي تطابق و تغييرات اپتيك چشم كودك

ـ فيزيولوژي رشد طبيعي و غيرطبيعي بينايي

ـ فارماكولوژي قطره­هاي سيكلوپلژيك (شامل آتروپين، هماتروپين، سيكلوپنتوليت، تروپيكاميد)، ميدرياتيك (مانند فنيل افرين)، و ميوتيك ]مثل فسفولين آيودايد  (phospholine Iodide)و اكوتيوفايت  [(echothiofate) در چشم­پزشكي اطفال.

ـ اصول ژنتيك

ـ ميكروبيولوژي عفونت­هاي دوران نوزادي از جمله TORCH، افتالميانئوناتاروم (ophthalmia neonatarum)
و . . . .

2ـ علوم باليني

ـ تشخيص و اصول درمان عيوب انكساري اطفال

ـ تشخيص اختلالات حركتي (استرابيسم, فلج­عضلات چشمي و انواع نيستاگموس)

ـ آشنايي با روش­هاي اندازه­گيري انحراف­هاي چشمي

ـ اصول تشخيص و درمان آمبليوپي

ـ درمان طبي عفونت­هاي چشمي دورة نوزادي و آشنايي با اصول درمان سلوليت­هاي اربيتال و پري­اربيتال

ـ تشخيص و درمان طبي اختلالات سيستم اشكي در كودكان

IIـ مهارت­ها

دستيار علاوه بر انجام معاينات روتين چشمي بايد بتواند موارد زير را انجام دهد:

ـ سؤال كردن اختصاصي از والدين دربارة دوران حاملگي، زايمان، دوران رشد و سابقة خانوادگي كودك

ـ برقراري ارتباط با كودك و تعيين ميزان بينايي با دقت كافي

ـ ارزيابي بينايي در كودكي كه قادر به صحبت كردن نيست(preverbal)

ـ بررسي وضعيت فيكساسيون

ـ بررسي حركات چشم و انواع نيستاگموس

ـ انجام افتالموسكوپي مستقيم و ويزوسكوپي

ـ ارزيابي red reflex و بررسي علل تغييرات آن

 

سال دوم و سوم

دستيار علاوه بر تكميل و بهينه­سازي آموخته­هاي خود در سال قبل، بايد در پايان اين دو سال موارد زير را فراگرفته باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان اين دو سال موارد مطرح شده در زير را فراگرفته باشد:

1ـ علوم پايه

ـ آناتومي جراحي كرة چشم و ساختمان اربيت در زمان رشد

ـ پاتوفيزيولوژي آداپتاسيون­هاي حسي و تكامل غير طبيعي بينايي

ـ الكتروفيزيولوژي شامل EOG، ERG، و VEP

ـ فارماكولوژي داروهاي بيهوشي اختصاصي در اعمال جراحي چشم اطفال

ـ پاتولوژي ناهنجاري­هاي چشمي مادرزادي و تومورهاي چشم و اربيت در اطفال

2ـ دانش باليني

ـ نحوة درمان تمام انحراف­هاي چشمي و همچنين برخي از انواع نيستاگموس

ـ اصول ارزيابي پتوز پلك در اطفال و بيماري­هاي همراه

ـ تست­هاي حسي فيوژن و استريوپسيس

ـ اصول درمان تومورهاي داخل چشمي و اربيت در اطفال

ـ اصول درمان يووييت در كودكان

ـ اصول درمان سندرم­هاي چشمي ارثي

ـ اصول تشخيص و اداره (management) كاتاراكت و گلوكوم در اطفال

ـ تشخيص­هاي افتراقي لكوكوريا

ـ تظاهرات بيماري­هاي سيستميك در اطفال

ـ علل چشمي وضعيت غيرطبيعي سر

ـ تشخيص اختلالات عصب بينايي و راه­هاي بينايي در اطفال

ـ تشخيص تظاهرات چشمي بيماري­هاي سيستميك اطفال

ـ تشخيص ROP، PHPV، ضايعات شبكيه و ويتره در اطفال

ـ تشخيص اختلالات خواندن و يادگيري (ديس­لكسي)

IIـ مهارت­ها

1ـ مهارت­هاي غيرجراحي

دستيار علاوه بر داشتن توانايي در انجام معاينات روتين چشمي و تكميل مهارت­هاي كسب شده در سال اول، در پايان اين دو سال بايد مهارت­هاي زير را كسب كرده باشد:

ـ ارزيابي دقيق و كارآمد ديد كودكانِ preverbal

ـ انجام رفركشن در كودكان، با و بدون قطره سيكلوپلژيك و تجويز عينك

ـ ارزيابي دقيق و كارآمد حركات چشم و انواع نيستاگموس

ـ تسلط كامل در اندازه­گيري درجه انحراف بيماران استربيسمي و انجام head tilt test

ـ انجام تست­هاي حسي فيوژن و استرايوپسيس و ارزيابي آداپتاسيون­هاي حسي همراه با آن و درمان آمبليوپي

ـ داشتن تجربة كلينيكي در ارزيابي كودكاني كه براي معاينه همكاري ندارند و همچنين در كودكان عقب افتاده

ـ انجام تست  forced ductionو active forced generation، و انجام و تفسير يافته­هاي OKN با استفاده از drum

ـ داشتن تسلط در معاينة كودك با افتالموسكپ غيرمستقيم

ـ استفاده از دستگاه اندازه­گيري ديد دوچشمي، استريوپسيس دور و كنتراست سنسيتيويتي

ـ معاينة كودك در زير بيهوشي (EUA)

2ـ مهارت­هاي جراحي

دستيار بايد قادر به انجام اعمال جراحي زير باشد:

ـ عمل­هاي جراحي عضلات ركتوس افقي

ـ شستشو و سونداژ مجراي اشكي

مناسب است دستيار با اصول جراحي زير آشنايي عملي داشته باشد:

ـ جراحي داخل چشم در اطفال

ـ تكنيك­هاي جراحي پتوز پلك در اطفال زير سه سال

 

سال چهارم

دستيار علاوه بر تكميل و بهينه­سازي آموخته­هاي خود در سال­هاي قبل، بايد در پايان اين سال دانش و مهارت­هاي زير را كسب كرده باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان سال چهارم اين موارد را بداند:

ـ درمان عفونت­هاي داخل چشمي و يووييت­ها در اطفال

ـ اصول درمان جراحي "كاتاراكت و گلوكوم" و بيماري­هاي "ويتره و شبكيه" در اطفال

IIـ مهارت­ها

1ـ مهارت­هاي غيرجراحي

دستيار بايد در پايان سال چهارم مهارت­هاي ذكر شده در زير را فراگرفته باشد:

ـ معاينة كامل يك كودك از نظرگرفتن تاريخچه و سير بيماري

ـ ارزيابي حدت بينايي، رفركشن، تشخيص اختلالات عصب بينايي، راه­هاي بينايي، ارزيابي ضايعات سيستم عصبي مركزي و حركات چشم

ـ درمان اختلالات حسي از قبيل ديپلوپي، cofusion، suppression، ARC و آمبليوپي از جمله از طريق تجويز منشور.

2ـ مهارت­هاي جراحي

دستيار بايد قادر به انجام اعمال جراحي زير باشد:

ـ عمل­هاي جراحي بر روي عضلات ركتوس عمودي و عضلة مايل تحتاني و عمل­هاي جراحي مجدد بر روي عضلات ركتوس افقي

ـ عمل جراحي پتوز پلك در اطفال

مناسب است دستيار با اصول تزريق سم بوتولينوم براي درمان انحرافات چشمي آشنايي عملي داشته باشد.

 

«كاتاراكت»

 

سال اول

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان سال اول موارد زير را آموخته باشد:

1ـ علوم پايه

الف­ـ آناتومي، فيزيولوژي، جنين­شناسي، بيوشيمي، بافت­شناسي، ژنتيك، فارماكولوژي لنز و زونول­ها

ب­ـ اپتيك چشم فاكيك، آفاك و پسودوفاكيك

2ـ دانش باليني

بايد اصول تشخيص افتراقي و تقسيم­بندي انواع كاتاراكت را بداند.

II ـ مهارت­هاي باليني

بايد بتواند ديد در بيماران مبتلا به كاتاراكت را به طرق مختلف (مثل اثر نور روي بينايي بيماران مبتلا به كاتاراكت) اندازه­گيري كند.

 

سال دوم

علاوه بر مطالب آموخته شده در سال قبل، دستيار در پايان سال دوم بايد موارد زير را فراگرفته باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار سال دوم بايد موارد زير را بداند:

1ـ فيزيك دستگاه­هاي اندازه­گيري لنز داخل چشمي

2ـ انواع لنزهاي داخل چشمي و مواد سازندة آن

3ـ روش­هاي اندازه­گيري قدرت لنز داخل چشمي

4ـ فارماكولوژي داروهاي مختلف بي­حسي، داروها و مواد مصرفي حين عمل جراحي كاتاراكت

5ـ اصول اپتيك ميكروسكوپ جراحي

6ـ انديكاسيون­ها و كنترانديكاسيون­هاي عمل جراحي كاتاراكت

دستيار سال دوم بايد با موارد زير آشنا باشد:

1ـ اصول روش­هاي مختلف عمل جراحي كاتاراكت

2ـ عوارض حين و بعد از عمل جراحي كاتاراكت

3ـ نحوة ورود به اطاق عمل و انواع مواد ضدعفوني كننده

4ـ وسايل مربوط به عمل كاتاراكت ،اصول برشها ،  اصول بخيه­كردن، انواع نخ­هاي بخيه، سوزن­ها و ميكروسكوپ مخصوص عمل جراحي كاتاراكت.

II ـ مهارت­هاي باليني

دستيار در سال دوم بايد:

1ـ هماهنگي لازم با محيط اتاق عمل واقعي را ( از طريق شركت در آزمايشگاه حيواني و در صورت امكان جراحي روي نمونه چشم كاداور) كسب كرده باشد.

2ـ مهارت كافي در مورد دست شستن صحيح، ضدعفوني ناحية عمل و آماده نمودن بيمار جهت عمل را كسب كرده باشد.

3ـ مهارت لازم براي انجام انواع بي­حسي موضعي را فراگرفته باشد.

4ـ بتواند از ميكروسكوپ جهت عمل جراحي كاتاراكت استفاده نمايد.

5ـ بتواند در مشاهده و شروع عمل جراحي كاتاراكت شركت داشته، وسايل ظريف را بشناسد و استريليتي حين عمل را حفظ كرده، با انجام بي­حسي اقدام به شروع عمل كند.

 

سال سوم

علاوه بر موارد آموخته شده در سال­هاي قبل، دستيار در پايان سال سوم بايد موارد زير را فراگرفته باشد:

Iـ دانش نظري

بايد نحوة تشخيص، ارزيابي و تصميم­گيري در مورد چگونگي عمل جراحي بيماران high risk را بداند.

IIـ مهارت باليني

دستيار بايد در پايان سال سوم بتواند:

1ـ عمل جراحي كاتاراكت داخل كپسولي، اكستراكپسولر، فاكوامولسيفيكاسيون و قرار دادن لنز داخل چشمي را انجام دهد.

2ـ عوارض حين عمل را تشخيص داده، در حد امكان درمان كند (به جز انجام ويتركتومي).

3ـ عوارض زودرس و ديررس بعد از عمل كاتاراكت (از جمله اندوفتالميت، يووييت، افزايش فشار چشم، نشت زخم، تغييرات عمق اتاق قدامي، پرولاپس ايريس، اختلال در ترميم زخم، خونريزي و ادم سيستوييد ماكولا) را تشخيص داده، درمان كند. همچنين بتواند كدورت كپسول خلفي را با استفاده از ليزرYAG  درمان نمايد.

 

سال چهارم

دستيار بايد در پايان سال چهارم بتواند اعمال جراحي زير را انجام دهد:

1ـ كپسولوتومي جراحي از طريق ليمبوس

2ـ قرار دادن لنز ثانويه ، فیکس کردن لنز به اتاق قدامی ایریس ( Iris Clam)

3ـ ويتركتومي قدامي حين عمل

4ـ لنزكتومي به غير از موارد كاتاراكت اطفال و جابجايي عدسي

«اكولوپلاستيك (اربيت، پلك و سيستم اشكي)»

 

سال اول

Iـ دانش نظري

دستيار بايد در پايان سال اول با موارد زير آشنا باشد:

1ـ آناتومي پلك و كانتال تاندون­ها

2ـ آناتومي سيستم اشكي و حفرة بيني، و فيزيولوژي آن­ها

3ـ آناتومي اربيت استخواني و بافت­هاي نرم آن

دستيار بايد بتواند ارزيابي­هاي زير را انجام دهد:

ـ شكستگي­هاي اربيت و اجسام خارجي (راديوگرافي­هاي ساده)

ـ داكريوسيستوگرافي و اسكن ايزوتوپ سيستم اشكي

IIـ مهارت­هاي باليني

دستيار بايد در پايان سال اول مهارت­هاي زير را فراگرفته باشد:

1ـ معاينة ضمايم چشمي از جمله پلك­ها، ملتحمه، غدد اشكي و مجاري درناژ اشكي

2ـ معاينة تومورهاي پوستي

3ـ سمع و لمس اربيت، تومورها، ضايعات استخواني و بافت نرم آن

4ـ اگزوفتالمومتري

5ـ معاينه و ارزيابي بيمار مبتلا به پتوز و رتراكسيون پلك، آنتروپيون و اكتروپيون

6ـ ارزيابي سيستم تخليه اشكي از جمله به وسيلة ماساژ سيستم اشكي؛ شست و شوي مجراي اشكي و نيز انجام
تست­هاي جونز

7ـ معاينات بيني در رابطه با اربيت و سيستم اشكي

 

سال دوم و سوم

دستيار علاوه بر تكميل و ارتقاي آموخته­هاي خود در سال قبل، بايد در پايان اين دو سال مطالب زير را فراگرفته باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار بايد دانش كافي در زمينه­هاي زير را كسب كرده باشد:

1ـ ارزيابي CT-scan و  MRIاربيت و چشم

2ـ ارزيابي اولتراسونوگرافي اربيت و چشم

IIـ مهارت­هاي باليني

دستيار بايد مهارت­هاي باليني زير راكسب كرده و بتواند اعمال جراحي ذكر شده را انجام دهد:

1ـ انجام تست forced duction

2ـ ارزيابي CT-scan و  MRIاربيت و چشم

3ـ ارزيابي اولتراسونوگرافي اربيت و چشم

4ـ ارزيابي عصب بينايي در بيماري­هاي اربيت

5ـ ارزيابي التهاب­ها، تومورها و تروماهاي اربيت

6ـ ارزيابي التهاب­ها، تومورها و تروماهاي ضمايم چشمي از جمله غدد اشكي و مجاري تخليه اشك و پلك­ها

7ـ تخليه شالازيون و ضايعات سطحي پلك

8ـ تارسورافي و بلفارورافي

9ـ الكتروليز و كرايوتواپي مژه­هاي اضافي

10ـ بيوپسي ملتحمه و پلك­ها

11ـ ترميم پارگي­هاي سادة پلك با و بدون درگيري لبة پلك

12ـ بستن و بازكردن پونكتوم­هاي اشكي

13ـ پروبينگ مجاري اشكي (در مورد كودكان توسط دستيار سال سوم)

14ـ اصلاح اكتروپيون و آنتروپيون ساده

15ـ داكريوسيستكتومي و داكريوسيستورينوستومي

16ـ انوكلياسيون در موارد غيرتومورهاي داخل چشمي

17ـ اويسراسيون

 

سال چهارم

Iـ دانش نظري

دستيار بايد مطالب آموخته شده در سال­هاي قبل را تكميل كرده و ارتقا بخشد.

IIـ مهارت­هاي باليني

در پايان سال چهارم دستيار بايد بتواند عمل­هاي جراحي زير را انجام دهد:

1ـ گذاشتن لولة سيليكون در مجاري اشكي

2ـ ترميم پارگي كاناليكول­ها

3ـ جراحي ضايعات مادرزادي كانال­هاي اشكي

4ـ كاناليكولوتومي

5ـ موارد سادة بلفاروپلاستي و جراحي پلاستيك ابرو

6ـ بيوپسي قسمت قدامي اربيت

7ـ اصلاح موارد پيچيدة انتروپيون و اكتروپيون

8ـ ترميم موارد سادة پتوز

9ـ انوكلياسيون در تومورهاي داخل چشمي

دستيار سال چهارم همچنين مناسب است با اصول اعمال جراحي زير آشنايي عملي داشته باشد:

1ـ موارد پيچيدة بلفاروپلاستي و جراحي پلاستيك ابرو

2ـ اصلاح ضايعات پلك و حدقه در بيماري "گريوز" (Grave's)

3ـ پيوند پوست، غضروف، استخوان و فاشيا (و تهية گرافت­هاي مزبور)

4ـ پيوند مخاط (MMG) و مامبران آمنيوتيك براي بازسازي كولدوساك (بن بست­ها) و پلك­ها

5ـ پيوند ايمپلنت ثانوية اربيت (DFG)

6ـ ترميم شكستگي­هاي اربيت

7ـ انواع اربيتوتومي براي خارج كردن تومور، جسم­خارجي و آبسه

8ـ بيوپسي قسمت خلفي اربيت

9ـ دكمپرسيون اربيت

10ـ اگزانتراسيون

11ـ CDCR

12ـ ترميم موارد پتوز مجدد

13ـ اصلاح رتركسيون پلك

14ـ ترميم عوارض چشمي فلج عصب صورتي (فاسيال)

15ـ كانتوپلاستي

16ـ دكمپرسيون شيت عصب اپتيك

17ـ ترميم دفرميتي­هاي اربيت با بافت نرم و سخت (مانند اصلاح سولكوس عميق)

 

«قرنيه و قسمت خارجي چشم»

 

سال اول

Iـ دانش نظري

1ـ علوم پايه

دستيار سال اول بايد موارد زير را بداند و آن­ها را براي درك بهتر به كار گيرد:

1ـ آناتومي، فيزيولوژي، ايمونولوژي، فارماكولوژي و بيوشيمي قرنيه، ملتحمه، لبه و پوست پلك

2ـ فيزيولوژي و بيوشيمي اشك

3ـ اصول آستيگماتيسم

4ـ مفهوم التهاب و عفونت

5ـ اصول شفاف بودن قرنيه، اپتيك و قدرت انكساري آن

6ـ پاتولوژي قرنيه و قسمت خارجي چشم

2ـ علوم باليني

دستيار سال اول بايد موارد زير را بداند و آن­ها را در تشخيص بيماري­هاي قرنيه و قسمت خارجي چشم به كارگيرد:

طبقه­بندي، سير بيماري و درمان بيماري­هاي قرنيه و قسمت خارجي چشم شامل:

1ـ كراتيت باكتريال، قارچي، ويروسي و آميبي

2ـ ضربه­هاي سگمان قدامي

3ـ التهاب و عفونت­هاي مزمن و حاد ملتحمه بالغين و نوزادان

4ـ مشكلات مربوط به استفاده از لنزهاي تماسي

5ـ ضايعات لبة پلك­ها (بلفاريت و......)

6ـ اسكلريت و اپي­اسكلريت

7ـ كراتوكنژنكتيويت

8ـ ضايعات دژنراتيو شايع قرنيه و ملتحمه، و ناخنك

9ـ اختلالات بسته­شدن پلك­ها و مكانيسم پلك زدن و اثر آن­ها بر روي قرنيه

IIـ مهارت­هاي تشخيصي

دستيار بايد قادر به انجام موارد زير باشد:

1ـ رنگ­آميزي رز بنگال و فلوئورسئين قرنيه و ملتحمه

2ـ تونومتري

3ـ معاينه در نور معمولي

4ـ اندازه­گيري آستيگماتيسم، كراتومتري، كراتوسكوپي و پلاسيدوديسك

5ـ بررسي اشك توسط تست شيرمر،break-up time ، رنگ­آميزي و tear meniscus

6ـ امتحان لايه­هاي قرنيه توسط اسليت لامپ

7ـ آزمايشات ميكروبيولوژي؛ تهيه و خواندن اسمير، و تهيه كشت­هاي مناسب

IIIـ مهارت­هاي باليني

دستيار بايد در پايان سال اول مهارت­هاي باليني زير را كسب كرده باشد:

1ـ گرفتن شرح حال دقيق در مورد بيماري­هاي قرنيه و قسمت خارجي چشم، بيماري­هاي زمينه­اي، و ساير بيماري­هاي چشمي همراه با ضايعات قرنيه

2ـ مهارت­هاي تشخيصي باليني نظير استفادة صحيح و مناسب از اسليت لامپ

3ـ انجام صحيح روش­هاي تشخيصي آزمايشگاهي نظير رنگ­آميزي، كشت و غيره

4ـ گردآوري اطلاعات باليني ضروري از طريق گرفتن شرح حال، معاينة فيزيكي و انجام اقدامات آزمايشگاهي

5ـ مرتب نمودن داده­ها و مطرح كردن تشخيص­هاي افتراقي مناسب

6ـ تشخيص نياز به بررسي­هاي تكميلي و مشاوره­هاي ضروري

7ـ تشخيص موارد اورژانس و انجام درمان­هاي اوليه آن و خارج نمودن اجسام خارجي سطحي قرنيه

8- ثبت مصور یافته های قرنیه Drawing

 

سال دوم و سوم

دستيار علاوه بر تكميل آموخته­ها ومهارت­هاي خود در سال قبل و به­كارگيري مناسب آن­ها در عمل، بايد در پايان اين دو سال موارد زير را فراگرفته باشد:

Iـ دانش نظري

دستيار بايد موارد ذكر شده در سال اول را به شكل كامل­تر بداند.

IIـ مهارت­هاي تشخيصي و باليني

دستيار بايد قادر به انجام موارد زير باشد:

1ـ تونومتري قرنيه­هاي غيرطبيعي

2ـ امتحان قرنيه در بچه­ها و بيماران بستري در ICU

3ـ ارزيابي ميزان بينايي، شامل رفركشن، لنز تماسي و رفركشن روي آن، pinhole، شكاف استنوپيك و غيره

4ـ اندازه­گيري حس قرنيه

5ـ بررسي آندوتليوم از طريق اسليت لامپ و بررسي ضخامت قرنيه و ارزيابي عكس­هاي آندوتليوم توسط اسپكولار ميكروسكوپ

6ـ اندازه­گيري ضخامت قرنيه (پاكي متري)

7ـ تشخيص نوع، سير و درمان ضايعات قرنيه و قسمت خارجي چشم و ملتحمه و مطالب مربوط به آن شامل:

ـ تشخيص چشم خشك، بررسي اتيولوژي و برخورد سيستماتيك با آن

ـ بررسي ضربه­هاي سگمان قدامي (استفاده از روش­هاي تشخيصي تصويرنگاري)

ـ تشخيص و درمان التهاب و عفونت­هاي مزمن و حاد ملتحمه (بالغين و نوزادان)، آلرژي، كلاميديا، توكسيك، دارويي و غيره

ـ بررسي مسايل مربوط به لنز تماسي، مشكلات، توكسيسيتي، كنژنكتيويت­هاي ناشي از لنز تماسي و عفونت­هاي مربوط به آن

ـ انتخاب دارو و شناخت عوارض دارويي (آنتي بيوتيك، استروييد و داروهاي تشخيصي)

ـ بررسي ضايعات سيستميك روي قرنيه و سگمان قدامي

ـ ديستروفي­هاي قرنيه

ـ ارزيابي قرنيه قبل از عمل جراحي كاتاراكت

ـ اسكلريت و اپي­اسكلريت

ـ تشخيص و درمان آستيگماتيسم توسط عينك و لنز تماسي

ـ ارزيابي ادم قرنيه و طبقه­بندي آن

ـ تشخيص ضايعات سطح قرنيه از جمله بازماندن چشم و توكسيسيتي (دارويي يا شيميايي)

ـ بررسي يووييت قدامي و كراتويووييت

ـ شناخت نئوپلاسم سگمان قدامي

ـ ضايعات نوروتروفيك قرنيه

ـ ضايعات دژنراتيو قرنيه و ملتحمه

ـ سندرم­هاي پوستي ـ مخاطي نظير پمفيگوييد

ـ ضايعات پوستي ـ چشمي نظير روزاسه، ژنتيك و عفوني

ـ عفونت­هاي پس از عمل،كشت، درمان و انتخاب آنتي­بيوتيك

دستيار بايد در پايان اين دوره قادر به انجام اعمال جراحي و اقدامات زير باشد:

1ـ ترميم پارگي­هاي سادة پلك، قرنيه و اسكلرا، و در صورت لزوم ارجاع بيمار به قسمت­هاي ديگر

2ـ تارسورافي

3ـ جراحي ناخنك

4ـ جراحي تومورهاي سادة ملتحمه

5ـ خارج نمودن اجسام خارجي سطحي قرنيه و ملتحمه

6ـ رفع انسداد پونكتوم

7ـ انتخاب صحيح آنتي­بيوتيك و استروييد براي درمان عفونت­ها و التهاب­ها

8ـ استفاده از چسب­هاي نسجي

9ـ خواندن كشت

 

سال چهارم

Iـ دانش نظري

1ـ علوم پايه

دستيار بايد بتواند ضمن تكميل و ارتقاي آموخته­هاي خود در سال­هاي قبل، به شكل صحيحي آن­ها را به كار بندد.

2ـ علوم باليني

دستيار بايد:

ـ عوارض مربوط به IOL و ساير روش­هاي جراحي سگمان قدامي را بداند.

ـ معلومات لازم در زمينه­هاي زير را فراگرفته باشد:

1ـ پيوند قرنيه و تكنيك­هاي عمل

2ـ جراحي كراتورفركتيو و اصول آن

3ـ corneal patch graft

4ـ conjunctival transplant (پيوند ملتحمه)

IIـ مهارت­هاي درماني

دستيار بايد بتواند اعمال جراحي و اقدامات زير را انجام دهد:

1ـ بيرون آوردن اجسام خارجي وارد شده به سگمان قدامي

2ـ ارزيابي قرنية دهنده براي پيوند

3ـ اصلاح آستيگماتيسم توسط چاقوي جراحي

4ـ PRK در ميوپي ساده

5ـ LASIK در ميوپي ساده

«تصويرگــري(Imaging)»

 

سال اول

دستيار بايد در پايان سال اول:

1ـ با انديكاسيون­ها، روش­ها، و تفسير نتايج راديولوژي ساده (از جمله سلاتورسيكا، Caldwell، ،Waters،AP & و لترال جمجمه (Skull) آشنا باشد.

2ـ اصول تشخيص شكستگي­هاي اربيت و سينوس­ها، سينوزيت­ها، ضايعات تومورال و خوردگي استخواني را بداند.

3ـ اصول و تفسير داكريوسيستوگرافي را بداند.

4ـ با نحوة انجام سي­تي­اسكن و چگونگي درخواست آن آشنا باشد.

 

سال دوم و سوم

دستيار علاوه بر تكميل و ارتقاي آموخته­هاي خود در سال قبل بايد در پايان اين دو سال موارد مذكور در زير را به شكل خواسته شده فراگرفته باشد:

1ـ با انديكاسيون­ها، روش­ها و تفسير نتايج سي­تي­اسكن در موارد زير آشنا باشد:

الف­ـ سي­تي­اسكن با و بدون كنتراست

ب­ـ تشخيص شكستگي­هاي اربيت، كانال اپتيك و skull با سي­تي­اسكن

پ­ـ تشخيص ضايعات التهابي و تومورال و افتراق آن­ها در سي­تي­اسكن، از جمله TRIO (افتالموپاتي تيروييدي)، سودوتومور اربيت، تومورهاي اربيت و مغزي

ت­ـ تشخيص پاتولوژي­هاي داخل چشمي از جمله تومورهاي داخل چشمي و جسم خارجي با سي­تي­اسكن

2 ـ انديكاسيون­ها، روش­ها و تفسير نتايج MRI

دستيار بايد:

الف­ـ با انواع روش­هاي MRI شامل T1 و T2، استفاده از كنتراست و fat suppression آشنا باشد.

ب­ـ انديكاسيون­هاي انجام MRI، و مزايا و معايب آن نسبت به سي­تي­اسكن را بداند.

پ­ـ بتواند ضايعات داخل چشمي و اربيت را با استفاده از MRI ارزيابي كند.

ت­ بتواند با استفاده از MRI، راه­هاي بينايي و ساختمان­هاي مجاور آن شامل عصب بينايي، كياسما، اپتيك تراكت، اپتيك رادياسيون، هيپوفيز و پارانشيم مغز را ارزيابي كند.

ث­ بتواند ساختمان­هاي ساقة مغز را ارزيابي كرده و با ضايعات اعصاب حركتي چشم آشنا باشد.

 

سال چهارم

دستيار علاوه بر تكميل و بهينه­سازي آموخته­هاي خود در سال­هاي قبل بايد:

1ـ اصول تشخيص افتراقي ضايعات پاتولوژيك اربيت و مغز (در ارتباط با بيماري­هاي چشم) را با استفاده از نتايج MRI بداند.

2ـ با اصول آنژيوگرافي عروق گردن و مغز آشنا باشد.

3ـ با اصول داپلر سونوگرافي آشنا باشد و انديكاسيون­هاي ارجاع بيمار را بداند.

 

«آسيب­شناسي و آزمايشگاه»

 

سال­هاي اول تا چهارم

دانش نظري و مهارت باليني

دستيار بايد اصول رنگ­آميزي "هماتوكسيلين ـ ائوزين" و تشخيص و تفسير لام­هاي پاتولوژي بيماري­هاي چشم و ضمايم آن را بداند و بتواند آن­ها را به­كار بندد.

 

«ژنتيك»

 

سال اول

دستيار بايد در پايان سال اول با موارد زير آشنا باشد:

ـ تركيب كروموزومي انسان

ـ تقسيم ميتوز و ميوز

ـ گامتوژنز در انسان

ـ تشكيل تخم (fertilization)

ـ تكنيك­هاي بررسي كروموزومي و كاربردهاي آن­ها

ـ ساختمان كروموزم­ها (اسيدهاي نوكلئيك DNA و RNA)

ـ اختلالات كروموزومي در انسان

ـ اشكالات تعداد كروموزم­ها

ـ موزاييسم

ـ كد ژنتيك

ـ ژن­ها و آلل­ها و مفهوم غالب و مغلوب

ـ ژنوتيپ و فنوتيپ

ـ وراثت تك­ژني و چگونگي رسم شجره­نامه و نتيجه­گيري از آن

ـ وراثت اتوزومال غالب

ـ وراثت اتوزومال مغلوب

ـ وراثت وابسته بهx  و y

ـ تعاريف:

  linkage, independent assortment, expression, penetrance, pleiotropism, heterogeneity,     mutation, selection, migration, polymorphism, segregation .

ـ مفهوم وراثت polygenic و multifactorial

ـ مفهوم وراثت ميتوكندريال

ـ مفاهيم ارثي،  مادرزادي و ژنتيك، و تفاوت آن­ها

 

سال دوم

دستيار در سال دوم علاوه بر تكميل آموخته­ها در سال قبل بايد با موارد زير آشنا باشد:

ـ مفاهيم آمار در ژنتيك

ـ مشاوره ژنتيك

ـ بيماري­هاي ژنتيك چشم

 

)) روش تحقيق و آمار حياتي ((

Iـ دانش نظري

1ـ آمـــار

دستيار بايد موارد زير را بداند:

الف­ـ آمار توصيفي

1ـ شاخص­هاي مركزي (ميانگين، ميانه و مد)

2ـ شاخص­هاي پراكندگي

3ـ جداول فراواني

4ـ نمودار­هاي ستوني، دايره­اي و هيستوگرام

ب­ـ آمار تحليلي

1ـ مفهوم آزمون فرضيه

2ـ مفهوم برآورد و حدود اطمينان

3ـ مفاهيم خطاي نوع اول، نوع دوم و valueـP

4ـ عوامل مؤثر بر روي حجم نمونه و توان(power)  مطالعه (در حد آشنايي)

2ـ روش تحقيق

دستيار بايد با موارد زير آشنا باشد:

1ـ چگونگي تهيه يك پيشنهاد پروژه پژوهشي (پروپوزال)

2ـ مفهوم خطاي تصادفي و خطاي سيستماتيك (bias)

3ـ انواع مطالعات (توصيفي، مقطعي، موردـ شاهدي، كوهورت، كارآزمايي باليني)

IIـ مهارت­ها

دستيار بايد با استفاده از مفاهيم آماري و دانش متدولوژي تحقيق، قادر به انجام يك پروژه تحقيقاتي (proposal) باشد.